Soort

Risicospectrum

Orde

Lepidoptera

Afbeeldingen

 

 

Gevoelige soorten

Biologie

Een generatie per jaar. Omstreeks begin april komen de eitjes van de eikenprocessierups (Thaumetopoea processionea) uit,  welke in de bovenste kroonhelft van eiken als eipakket zijn afgezet. De rupsen trekken als groep door de boom en vervellen 5 keer. Vanaf het vierde larvale stadium (L4) ontstaan honderd duizenden brandharen. Dit zijn niet de kenmerkende lange lichaamsharen maar minuscuul kleine haartjes met een lengte van 0,1 mm. In de loop van juni/juli ontstaat het popstadium en bevinden de rupsen zich in dicht gesponnen nesten. In juli tot september vliegen de motvlinders welke tot 5 kilometer in de omgeving 150 tot 300 eitjes in één eipakket afzetten. De meeste vluchten vinden doorgaans in de eerste helft van augustus plaats.

Effect

De effecten van de eikenprocessierups (Thaumetopoea processionea) op de conditie van de boom zijn slechts beperkt, alleen als bomen jaar op jaar worden kaalgevreten. De grootste problemen ontstaan voor de volksgezondheid. Mensen reageren wisselend op contact met brandharen. Het merendeel ervaart lokaal jeuk, een klein gedeelte reageert soms heftiger middels astmatische klachten. Sommige mensen krijgen een anafylactische schok hetgeen ieder jaar bij enkele mensen gebeurt. In extreme gevallen kunnen mensen blind worden, dit is in Nederland nog niet voorgevallen. Mensen die regelmatig met de overlast in aanraking komen reageren steeds heftiger op een besmetting. Huisdieren zoals honden maar ook paarden zijn erg gevoelig en reageren vaak met ontsteking van de luchtwegen en slijmvliezen.

Verspreiding

In heel Nederland aanwezig. Op de eilanden is deze nog niet vastgesteld.

Herkenning

In processie verplaatsende rups (3,5 cm lang), grijze flanken en een zwarte streep over de rug. Grijze lichaamsharen. Kenmerkende nesten variërend van tennisbal formaat tot voetbal formaat of zelfs complete “rupsendekens”. Nesten bevinden zich vaak tegen de stam of net onder de takaanzet. Rupsen skeletteren de bladeren.

Beheer

Het beheer is een complexe mix van maatregelen waarbij uitroeien onmogelijk is. Door geïntegreerd te beheren zijn de gezondheidsrisico’s tot een aanvaardbaar niveau te beperken en wordt het milieu zo min mogelijk belast.

Op basis van risico inventarisaties zijn beheerplannen op te stellen. Middels bespuiting met nematoden en biologische middelen kan in de maand april/mei voor de overlast de eerste bestrijding worden ingezet. Op het moment dat de rupsen makkelijk zichtbaar zijn en de overlast veroorzakende brandharen zijn ontstaan kunnen nesten alleen nog maar reactief middels zuigen of plukken worden verwijdert. De bestrijders dienen maximaal beschermt te zijn en werken met overdrukmaskers. Onprofessioneel bestrijden resulteert vaak in heftige lichamelijke reacties.

Het inzetten van feromoonvallen geeft inzicht in de plaagdruk en heeft een sterke meerwaarde bij het bepalen van de maatregelen voor het daarop volgende jaar.

Het kritisch kijken naar de monocultuur van eiken als belangrijke veroorzaker van het probleem is vooral voor Oost Nederlandse gemeentes van belang.

Te verwarren met

de bastaardsatijnvlinder (Euproctis chrysorrhoea), maar deze rups heeft oranje wratten op het achterlijf.