Het eikenprocessierupsseizoen is begonnen. De eerste rupsen zijn op 9 april in het insectenonderzoekstation in Mill, Noord-Brabant, uit het ei gekomen. In de tweede helft van mei krijgen ze hun brandharen. Veel rupsen zullen nog ruim anderhalve week moeten wachten op hun voedsel, jonge eikenblaadjes. Dat naast eitjes ook rupsen winterhard zijn blijkt uit een diepvriesexperiment.

De kou in maart heeft voor enige vertraging gezorgd in de uitkomst van de Eikenprocessierups (Thaumetopoea processionea). Ze kwamen daardoor niet zoals onze verwachting opgesteld op 11 maart in de eerste week van april uit maar op 9 april. De rupsen vraten zich in de ochtend een weg naar buiten. Binnen twee uur kwamen alle eitjes van het eipakket uit. De rupsen gingen direct in processie naar de eindknop van de twijg. De eipakketjes in het Eikenprocessierupsenstation in Dieverbrug zullen vermoedelijk rond 10 april uitkomen.

Brandharen

Op de foto’s van de rupsjes is goed te zien dat de rupsen behaard zijn. Dit zijn echter niet de brandharen. Die krijgen ze pas in het vierde larvestadium. Met de temperatuurverwachting van vandaag verwachten we dat de eerste brandharen pas rond 3e of 4e week in mei zullen ontstaan.

Wachten op verse eikenblaadjes

De rupsen zullen nog even moeten wachten totdat hun geliefde voedsel beschikbaar komt. Volgens onze temperatuursomberekeningen verwachten we dat de eerste 5% van de zomereiken op 13 april hun eerste bladeren zullen ontplooien. Rond 21 april is de helft van de eikenbomen met hun bladontplooiing gestart. De laatste bomen zullen pas in de eerste week van mei in blad komen. De rupsen kunnen het in principe lang volhouden zonder eten. Probleem is wel dat ze langer onbeschermd op de takken moeten verblijven. Het risico om door vogels opgegeten te worden neemt hierdoor wel toe. De komende periode van bladontplooiing van de eiken is daarom bepalend voor het moment waarop de rupsen voldoende voedsel hebben om zich te ontwikkelen en te vervellen.

Eitjes en rupsen extreem vorstbestendig

Eerder hebben we met experimenten aangetoond dat eitjes van eikenprocessierupsen minimumtemperaturen van -17 graden Celsius kunnen overleven.  Dit jaar zijn eipakketjes uit Noord-Brabant, Drenthe en Zuid-Holland en net uitgekomen rupsen twee weken in een diepvries op -22 graden Celsius gestopt. Zodra ze uit de vriezer kwamen werden ze opgewarmd tot ongeveer 20 graden. Binnen enkele uren kwamen 2 eipakketjes al uit en is wederom vastgesteld dat vorst geen invloed heeft op de overwintering van de rupsen. Misschien nog verrassender was dat ook de kleine rupsjes na het ontdooien gewoon weer tot leven kwamen. De ‘diepvries’rupsen zijn buiten gezet om de ontwikkeling te volgen.

Tekst: Kenniscentrum Eikenprocessierups: Silvia Hellingman, Biocontrole Onderzoek en Advies; Arnold van Vliet, De NatuurkalenderWageningen University; Henry Kuppen, Terra Nostra