4e larvale stadium met kenmerkende oranje stippen op lijf als herkenning voor brandharen fase

De warmte van de afgelopen dagen heeft de ontwikkeling van de rupsen versneld. In Gelderland zijn op 22 mei de eerste nestvormingen waargenomen. Ook in andere delen van het land hebben de rupsen het vierde larve stadium bereikt.  Dat betekent dat men vanaf nu alert moet zijn op de aanwezigheid van de rupsen en daarmee het risico om in contact te komen met de brandharen.

Een groot deel van de eikenprocessierups (Thaumetopoea processionea) verkeert nog in het derde larvestadium. In deze fase beginnen de brandharen te ontstaan, maar ze vormen nog geen nesten. De kans op overlast in deze fase is miniem, het aantal brandharen zeer beperkt en de rupsen verblijven nog hoog in de eiken.  Met de hoge temperaturen zal de ontwikkeling versnellen en de verwachting is dat vanaf de laatste week van mei  op meerdere plaatsen in Nederland de eerste nesten kunnen worden waargenomen.

Plaatselijk kaalvraat van eikenbomen en voedselconcurrentie

Op diverse plaatsen is er sprake van volledig kaalvraat van eiken en andere bomen.  Met name de rupsen van de kleine wintervlinder (Operophtera brumata), grote wintervlinder (Erannis defoliaria) en groene eikenbladroller (Tortrix viridana) zijn in grote getalen aanwezig.  Daarnaast zijn ook in diverse delen meikevers waargenomen die massaal rondvliegen en zich te goed doen aan de eikenbladeren.  Bladwespen en aardappelgal wesp (Biorhiza pallida) zijn eveneens voltallig aanwezig. Een ander fenomeen wat nog invloed heeft op de hoeveelheid blad aan de bomen is het feit dat veel eiken bevroren http://beterebomen.nl/alerts/vorstschade-schept-verwarrend-beeld zijn geweest. Deze bomen zijn nu aan het herstellen maar liggen in bladontwikkeling achter.

Omdat veel insecten van de eiken eten kan er voedselconcurrentie ontstaan.  Het risico is dan aanwezig dat eikenprocessierupsen de bomen verlaten en andere bomen zullen opzoeken. Bij gebrek aan eikenblad kunnen zij hun ontwikkeling voortzetten in andere boomsoorten, zoals berk, beuk, prunus. In het verleden zijn twijfels ontstaan of eikenprocessierupsen wel in staat zijn hun cyclus compleet te voltooien op boomsoorten die niet tot het geslacht eik (Quercus) behoren.

Overlast mogelijk al begin juni

Als de temperaturen hoog blijven in de komende dagen zullen de rupsen snel nesten gaan vormen en nog twee maal vervellen. Omdat deze levensfasen met brandharen zijn bezet en de nesten steeds lager op de takken en stammen worden afgezet zal de overlast evenredig toenemen. We verwachten dat de eerste nesten vanaf begin juni voor overlast kunnen zorgen.

Tekst: Kenniscentrum eikenprocessierups